Recht vrijheid van meningsuiting kent plicht tot meningsvorming

Door aan te geven wat je van iets vindt, kun je de ander tot nadenken zetten, wat tot nieuwe inzichten en tot verandering kan leiden. Dat is een mooi effect van je mening geven. In die zin is het recht tot vrije meningsuiting een groot goed. Om evenwicht te bewaren, balans te bewerkstelligen staat tegenover ieder recht een plicht. Een plicht zorgt ervoor dat je je verantwoordelijkheid ervaart die een recht met zich mee brengt. De plicht laat je voelen wat je in handen hebt met een recht. Het recht om je mening vrijelijk te uiten dreigt te verworden tot een absoluut recht zonder de noodzaak om het ‘plichtgedeelte’ in te vullen. En dan krijgt het recht een naar en bedreigend gezicht. Meningen worden ongezouten, ongenuanceerd en onfatsoenlijk geuit. En het recht om je mening openlijk naar voren te brengen lijkt het recht om onnadenkend tot beledigen en kwetsen over te gaan. Personen, bevolkingsgroepen worden geschoffeerd, gekleineerd. Dit laat de ware aard van degene die zich uit zien. Die toont onomwonden en onnadenkend wie hij/zij is. Voorzichtigheid, doordachtheid, terughoudendheid en zorgvuldigheid worden weggehoond. De gulden middenweg wordt weggewuifd. De waarheid moet gezegd worden, klip en klaar, echt op zijn Hollands! Grove uitlatingen zorgen ervoor dat de ander het respect verliest. Geheel onbewust degradeert degene die zich ongenuanceerd uitlaat zichzelf. Grove onnadenkende uitlatingen lijken ogenschijnlijk krachtig, maar tonen in feite een enorme zwakte. Degene die zich grof uitlaat, zorgt door het uiten van zijn/haar botte en grove mening voor de nodige (emotionele) onveiligheid. En degene die (in)direct beledigd wordt, slaat op zijn/haar eigen manier terug. En de vicieuze cirkel van actie-reactie treedt in werking. Wil je bouwen aan een open en veilige samenleving, dan zal je de verplatting en simplificering in jezelf tegen moeten gaan. Dit lukt je als je investeert in je plicht tot meningsvorming. Dat is een proces van onderzoeken, verkennen, begrijpen, afwegen. Dat vraagt luisteren, lezen, vragen stellen, doorvragen, verifiëren, opschorten van je mening enz. En dan zou het heel goed kunnen zijn dat je tot andere inzichten en conclusies komt dan je oorspronkelijk had. Omdat de meeste zaken minder eenvoudig zijn dan je dacht. Omdat veel kwesties meerdere kanten en meerdere lagen kennen. En omdat iedere simpele oplossing – als je nog eens goed nadenkt – nieuwe problemen met zich meebrengt. Nu of in de toekomst. Het vrije woord bepleiten is gerechtvaardigd. Het uitspreken van wat je ziet en wat je vindt kan broodnodige verandering teweegbrengen. Het kan echter niet losgekoppeld worden van de plicht tot meningsvorming. En dat plichtsbesef krijg je niet van nature ‘zomaar’ mee.