Mensen die met vernieuwingsprocessen bezig zijn, weten dat echte ingrijpende vernieuwingen ’spontaan’ ontstaan en niet afgedwongen kunnen worden. Nieuwe dingen ontstaan niet door duwen en trekken door iemand van bovenaf, maar komen vaak toevallig, onbedoeld en in vrijheid tot stand. Vernieuwingen die vanuit de basis zelf komen, gaan misschien wat langzamer, komen ’zoekender’, ‘aarzelender’ tot stand, maar zijn duurzamer dan veranderingen, vernieuwingen die aan de top zijn bedacht. Ook al komen de veranderingen tot stand door de basis te informeren en te betrekken. Echte veranderingen worden aan de basis ontdekt en leven soms al een tijdje in de hoofden en harten van mensen die hun ideeën, wensen niet durven te uiten, omdat ze niet passen binnen de geldende procedures en kaders. Soms brengen zij in alle stilte ’illegaal’ een verandering al in de praktijk, omdat het handiger, sneller, goedkoper is. Kom of ben je ergens waar het oude niet meer werkt en niet meer door kan gaan, vraag dan aan de mensen aan de basis welke verandering volgens hen zoden aan de dijk zet. Je kunt/zult dan verbaasd zijn welke ideeën naar voren komen. Sommige mensen hebben bij wijze van spreken al een heel veranderplan in hun hoofd, maar omdat hen nooit iets gevraagd is, is het niet naar buiten gekomen. Sommigen doen het op kleine schaal al anders en kunnen je haarfijn uit de doeken doen hoe de verandering op grotere schaal doorgevoerd kan worden en wat de plussen en minnen zijn. Als je bezig bent met veranderingsprocessen, waar dan ook, is het de kunst om de (kleine) veranderingen die mensen zelf in werking hebben gezet of die ze nog in hun hoofd hebben, te waarderen en te stimuleren. Pik ze op, waardeer ze en stimuleer ze, want ze komen van binnenuit en van onderop. En dat werkt nog steeds beter dan van buitenaf en van bovenaf.
