Een mastodont is een uitgestorven diersoort. Een grote logge ‘olifantachtige’. Maar het woord heeft ook een andere betekenis. Het refereert aan een persoon die ooit gezaghebbend was (politicus, hoogleraar, CEO etc.) en nu vanaf de zijlijn kritisch de zaken volgt en zijn/haar stem laat horen. Met name op terreinen waarop hij/zij zelf actief was. Het woord staat voor mensen die ooit hooggeplaatst waren en die het nodig vinden om hun ‘opvolgers’ van repliek te dienen, terwijl ze zelf geen verantwoordelijkheden meer dragen, niet meer met de voeten zelf meer in de klei staan. Met kritische observaties in de pers/social media, met vlijmscherpe feedback in een open brief op hoge poten aan de hoogste leiding etc. Ouderen die hun carrière achter de rug hebben, die maatschappelijk bekend zijn en die het niet kunnen laten om zich openlijk te bemoeien met actuele kwesties. Soms kunnen de ‘adviezen’ van de oudere, niet meer verantwoordelijke ‘betweter’ een enorme hulp zijn, namelijk als ze ondersteunend zijn aan de ingeslagen weg, als ze de zittende leider tot een steun in de rug zijn. Helaas is dat zelden het geval en is de mastodont letterlijk en figuurlijk een sta-in-de-weg en blokkeert hij/zij een vaak noodzakelijk veranderingsproces. Omdat hij/zij vasthoudt aan eigen stokpaardjes, of niet meer werkende oplossingen, of erger nog, omdat het hem/haar alleen maar gaat om zelf nog eens in de schijnwerpers te staan. Ze zijn door hun naamsbekendheid en hun al dan niet succesvolle staat van dienst een machtsfactor, maar helaas een die niet constructief is en voor onrust zorgt. Hun inbreng zorgt voor de nodige verwarring bij onzekere mensen. Of is een welkome hulp voor degene die geen belang heeft bij de verandering. Omdat de mastodont aan de zijlijn opereert, kan hij weliswaar scherpzinnige waarnemingen doen, maar is hij/zij vaak onvoldoende op de hoogte van andere (interne), niet-publieke aangelegenheden. Hierdoor kan hij/zij niet echt een waardevol oordeel geven. Het zijn mensen die hun sporen hebben verdiend, maar voor wie dat blijkbaar niet voldoende is en die in zwaar weer ongevraagd adviezen geven in de veronderstelling dat zij dat vanwege hun historie mogen en moeten doen. Misschien vinden ze zelf wel dat zij het beter kunnen dan de ‘jongelui’ en dat zij beter het roer kunnen overnemen. Het kan zelfs zijn dat ze dat laatste ook daadwerkelijk voorstellen. Wat ze niet (willen) doorhebben is dat ze degenen die aan het roer zitten in een lastige situatie brengen. Het zou constructiever en effectiever zijn als de oud-gezagsdragers voordat ze publiekelijk hun ‘adviezen’ delen de zittende leiding vragen of zij behoefte hebben aan hun ‘waarnemingen’. Dat is een nette en correcte weg. In de meeste gevallen zullen die een dergelijk aanbod niet afslaan als het werkelijk om een gewaardeerde en gerespecteerde oud-gezagsdrager gaat. En dan kan de oud-gezagsdrager zijn/haar adviezen een-op-een met de leiding bespreken. Zo ‘hoort’ het; de oudere heeft niets voor niets plaatsgemaakt voor een nieuwe ‘generatie’. De nieuwe generatie draagt de volledige verantwoordelijkheid en kan luisteren naar de adviezen, maar zal eigen koers moeten zetten op grond van de eigen actuele kennis en kunde. Als de niet meer verantwoordelijke oud-gezagsdrager dit niet kan accepteren en andere publieke wegen zoekt, laat hij/zij openlijk zien dat hij/zij zijn/haar plaats niet kent en wordt openlijk het gezag van de zittende leiders ondermijnd. Een kwalijke zaak. Want het is makkelijk ‘roepen’ vanaf de zijlijn.
Misschien ben je onbewust en ongewild ook een mastodont. Je hebt vanwege een vroeger beklede positie een bepaald gezag, invloed. Je zit niet (meer) op een verantwoordelijke positie, je verkeert (ongewild?) aan de zijlijn en je roept publiekelijk dat je het niet eens bent met het huidige beleid zonder dat je het ‘hele verhaal kent’. Ook al denk je zelf dat je voldoende informatie hebt om je tegenstem te laten horen. Ook al vind je dat je vanuit je oude ervaring je stem mag en moet laten horen. Vraag je af of je publieke optreden constructief is en of je bijdrage ook in het heden een daadwerkelijk werkende oplossing dichterbij brengt. Je roept en brengt de zittende leiding in verlegenheid. Als je echt vindt dat je een bijdrage kan leveren aan de actuele vraagstukken, benader dan direct de leiding en vraag of ze behoefte hebben aan je feedback. Hebben ze dat (nog) niet, accepteer dan dat dat zo is en ken jezelf niet een grotere rol toe dan die je hebt. Jouw tijd is geweest. Er zitten anderen aan het stuur. Die hebben een andere kijk op de zaak. Doen dingen op hun manier. Zij hebben het vertrouwen gekregen om het op hun manier te doen. Als jij daar anders over denkt: het zij zo. Als je behoefte voelt om je stem te laten horen, om je ervaringen te benutten, zoek dan een andere plek om dat te doen. Plaatsen genoeg waar je je talenten en ervaringen kunt inzetten. Doe het niet op plekken waar jezelf aan het roer hebt gezeten. Daar past de nodige bescheidenheid. Kun je dat niet opbrengen, dan ben je misschien niet volgens jezelf maar wel voor vele anderen een mastodont. Door ongevraagd je te mengen, je ermee te bemoeien kun je zelfs je goede naam verprutsen.
