Lees je ook met verbijstering in de krant waar IS-strijders en andere ‘barbaren’ toe in staat zijn? Het makkelijkste is om deze mensen weg te zetten als ’onmensen’, ’domme meelopers’, ’godsdienstfanatici’ etc. Dat doe je wel vaker als het ingewikkeld wordt. Je geeft de ander die je niet begrijpt een label en je hoeft er niet meer over na te denken. Door de ander een etiket te geven wek je de schijn dat jij en de samenleving niets te maken hebben met deze strijders. Je geeft aan dat er een wij-zij-situatie is. Wij – waar je onderdeel vanuit maakt – zitten aan de goede kant. We weten hoe het hoort, wij doen geen foute dingen, wij hebben op alle terreinen de waarheid in pacht. Hoe ‘wij’ naar de wereld kijken, zo is het. Maar hoe je het wendt of keert, je leeft samen in één wereld en de jongens en meisjes die afreizen naar vreselijke oorden en daar verschrikkelijke dingen doen, zijn misschien in jouw ogen ’zij’, maar zijn in feite onderdeel van een groot ’wij’. Ze zijn onderdeel van onze samenleving, ze zijn hier opgegroeid en horen bij ons. Er is geen wij-zij maar een wij. We horen allemaal tot dezelfde ’soort’: we zijn mens. En dat is lastig te verteren, want je begrijpt niet waarom ze doen wat ze doen. Je wordt bang omdat ze tot dingen in staat zijn die je nooit zou verwachten. Je schrikt van hun afkeer, hun fanatisme, hun hardheid, hun rücksichtslosheid. Hun houding en gedrag zijn mogelijk het resultaat van jarenlange vernederingsprocessen. Uit onderzoek onder mensen die lang gepest zijn weten we dat zij zelfhaat opbouwen, maar ook vaak haat tegenover mensen in het algemeen en hun pesters in het bijzonder. We weten dat als mensen lang vernederingen moeten ondergaan hun woede zo groot kan zijn geworden dat ze tot veel in staat zijn. We weten dat als mensen lange tijd onrechtvaardig behandeld zijn het alleen voor de ‘Ghandi’s’ onder hen mogelijk is om rustig, relaxed en vredig te blijven. We weten dat mensen die keer op keer worden geminacht een ongelofelijke haat kunnen ontwikkelen. We weten dat als je datgene wat voor mensen waardevol is – hun geloof, hun waarden en normen – keer op keer belachelijk maakt of je afkeur laat blijken, je hen enorm grieft omdat je hen op hun ziel trapt. Sluit niet uit dat onze jongens en meisjes die ervoor kiezen om af te reizen zo hun eigen verhaal hebben. Als je je geaccepteerd, gewaardeerd, gerespecteerd voelt, blijf je in Nederland en bouw je daar een leven op. Alleen als je hier geen toekomst voelt, als je je niet waardevol voelt, reis je af. Zou het kunnen zijn dat ze heel wat meegemaakt hebben, waardoor ze – onzichtbaar voor onze ogen – los zijn geraakt van onze samenleving? Omdat ze zich gediscrimineerd, kansloos voelen? Is het mogelijk dat ze geen verbinding meer voelen omdat ze zich geminacht voelen? Zou het kunnen zijn dat ze keer op keer vernederd zijn en een ongelofelijke haat hebben opgebouwd? Zelfhaat en haat tegen alles wat een symbool is van de uitsluitende partij. Sluit niet uit dat je net als zoveel anderen onbewust hebt meegewerkt aan dat zij zich niet (meer) thuis voelen in onze samenleving. Dat meewerken kan in verschillende vormen door denigrerende opmerkingen over hun waarden en normen, door hen niet uit te nodigen voor een sollicitatiegesprek etc. Je kunt ook hebben meegewerkt aan gevoelens van uitsluiting doordat je mensen aanspreekt op wat anderen uit ’hun’ groep hebben misdaan, terwijl ze daar natuurlijk niet verantwoordelijk voor zijn. Het is goed mogelijk dat hun (opgebouwde) woede zo groot is dat het nu ’payback time’ is. Het is niet goed te praten, maar wel iets wat voorkomt bij mensen die jarenlang gepest zijn. De gevoelens die jarenlang zijn opgebouwd komen er nu ongebreideld uit. Natuurlijk blijft iedereen verantwoordelijk voor zijn/haar daden. Discriminatie en uitsluiting zijn geen vrijbrief om vreselijke daden te begaan. Maar je kiest een te makkelijke weg om alle schuld bij ’zij’ neer te leggen en geen enkele relatie te leggen met wat je als individu en als samenleving hebt gedaan en nog steeds doet. De ’strijders’ zijn de verkeerde strijd aan het strijden, maar de vraag aan ons is waarom deze Nederlanders zo strijdbaar zijn geworden? Waar komt hun haat vandaan? En wat heb jij daaraan bijgedragen? Dat zijn vragen die ons allemaal aangaan.
