Er zijn diverse nijpende maatschappelijke problemen die dringend om een oplossing vragen. De politiek heeft het vaak in handen om te besluiten hoe deze problemen worden aangepakt. Tot op heden zien we dat politieke oplossingen in de meeste gevallen geen duurzaam soelaas bieden. En in een aantal gevallen zijn de oplossingen niet uitvoerbaar in de praktijk. Het komt helaas zelfs voor dat politieke beslissingen de problemen verergeren. Het is dan ook niet zo vreemd dat het geloof in politieke besluiten tanende is. De mensen die last hebben van het probleem worden niet geholpen en er wordt enorm veel geld verspild. Toch zou je ervan uit kunnen gaan dat politici ook daadwerkelijk oplossingen willen voor maatschappelijke problemen. Dat ze er niet op uit zijn om het paard achter de wagen te spannen. Het politieke besluitvormingsproces zorgt ervoor dat er niet daadwerkelijk constructieve, werkzame besluiten tot stand komen. In het politieke proces wordt uit het oog verloren dat het om duurzame en werkzame oplossingen voor problemen gaat en niet om standpunten, belangen, meningen, ideologieën. Dat er geen werkzame besluiten kunnen worden genomen heeft te maken met de manier waarop er tot besluitvorming wordt gekomen. In het hele politieke proces waarin vele ‘partijen’ formeel en informeel een rol spelen, gaat het vaak om meningen, standpunten, belangen, concrete actiepunten die centraal staan zonder dat er tijd gestopt wordt in een goede analyse. Het ontbreken van een gedegen gemeenschappelijk beeldvormings-, oordeelvormings- en besluitvormingsproces zorgt ervoor dat de uiteindelijke uitkomsten niet aansluiten bij datgene wat daadwerkelijk nodig is om het probleem op te lossen. De politieke besluitvorming is in een aantal gevallen een ‘samenvoeging van een aantal standpunten en actiepunten’ in plaats van een doordachte oplossing die aansluit bij wat nodig is om het probleem daadwerkelijk op te lossen. In gewone, niet politieke besluitvormingsprocessen wordt er voordat er überhaupt gesproken wordt over wat een goede oplossing is uitgebreid aandacht gegeven aan een deugdelijke probleemstelling: wat is er aan de hand en wat zijn de oorzaken van het probleem en wie heeft waar last van? Als de probleemstelling duidelijk is, en daae kan wat tijd overheen gaan, wordt er pas nagedacht over de vraag: wat vinden we er nu van en wat kan een werkzame oplossing zijn? In het politieke proces wordt voor zo’n systematische en doordachte aanpak de tijd niet genomen en zitten kennisdragers (burgers en wetenschappers) niet of pas heel laat aan tafel. Politici nemen besluiten over issues waarvan ze soms ver weg staan, waar ze soms nauwelijks kennis van hebben. Ze worden soms gevoed door mensen die hen standpunten en meningen influisteren terwijl de politicus zelf nog nauwelijks een helder beeld heeft van de probleemstelling. Willen we dat politici kiezen voor werkzame en duurzame oplossingen, dan zal het politieke besluitvormingsproces wezenlijk anders ingericht moeten worden. Politici zullen samen met direct betrokkenen (inwoners, cliënten, ondernemers) en wetenschappers rond de tafel moeten gaan zitten en tijd moeten investeren in het komen tot een goede analyse van het probleem. Het gaat in deze fase niet om het verkopen van (eigen) belangen, het verkondigen van meningen of het ventileren van oplossingen, maar om samen te komen tot een degelijke probleemstelling. En dat vraagt dat iedereen die in deze fase meedenkt afstand doet van eigen meningen, belangen etc. en zich buigt over het goed formuleren van het probleem dat als basis dient voor het vinden van een passende oplossing. In dat proces wordt kennis over het probleem gedeeld en worden geen meningen opgedrongen en belangen geponeerd. Er worden vragen gesteld om de ander zijn/haar inbreng te begrijpen. Er wordt geen energie gestoken om de ander over te halen of te beïnvloeden. Er wordt geïnvesteerd in het wederzijds begrijpen. Als er energie wordt gestoken in het proces om samen te komen tot een gedegen probleemstelling, is het niet meer zo ingewikkeld om tot goede oplossingen te komen. Die oplossingen vloeien als het ware voort uit de heldere probleemstelling. Willen politici duurzame, werkzame en betaalbare oplossingen voor complexe maatschappelijke problemen, dan is het raadzaam om direct betrokkenen (gebruikers, inwoners etc.) en wetenschap te betrekken bij probleemdefiniëring en probleemoplossing en te zorgen dat meningen, belangen zo laat mogelijk in dit proces een prominente plaats krijgen. Want die zorgen voor ‘bewustzijnsvernauwing’ waardoor er geen werkzame oplossingen tot stand kunnen komen!
