Het conflictdenken lijkt populair. Er lijkt een breed gedeeld ’geloof’ te zijn dat fricties goed zijn voor creativiteit en vernieuwing en nuttig zijn om frustraties te voorkomen. Het lijkt een beter alternatief te zijn dan het poldermodel dat zo typisch Nederlands is. Polarisatie is het versterken van tegenstellingen tussen ‘partijen’ of groepen, wat kan leiden tot spanningen en een conflict. Je drijft de tegenstellingen op de spits. Je kunt doelbewust polariseren, omdat je wilt dat lastige thema’s, taboes eindelijk eens openlijk besproken worden. Je wilt de onderste steen boven krijgen, wat volgens jou ervoor kan zorgen dat er veranderingen kunnen plaatsvinden, omdat de bezem erdoor gaat. De vraag is of polarisatie echt zo ’helend’ werkt als je zou willen dat het doet. Als je polariseert, doe je dat omdat je er zelf van uitgaat dat jouw beelden en waarnemingen kloppen. Je wilt de ander prikkelen door jouw beelden te delen en de ander te overtuigen. Polarisatie leidt er toe dat de zaken waar het echt over gaat onbesproken blijven. Want ze zorgt ervoor dat je of gaat (mee-/terug)schelden, of dat je angstvallig stil blijft omdat je je zelf niet wilt verlagen door mee te doen in een scheldpartij. De zaken echt benoemen en bespreken is dan lastig en de kwesties blijven onopgelost en etteren verder. Als je polariseert gaat het je echt om ’winnen’. Het is je veel waard dat je de strijd wint. Je bent polariserend bezig als je zonder nuance, zonder enige relativering zaken roept over iets of iemand. Je verkondigt meningen, zienswijzen zonder voldoende informatie, zonder na te denken of er nog perspectieven mogelijk zijn. Je zendt van alles de wereld in met een zelfverzekerdheid en een vanzelfsprekendheid alsof jouw waarheid de enige werkelijkheid is. Je houdt je niet of nauwelijks bezig met wat de effecten zijn van wat je zegt. Je bent je onvoldoende bewust van wat de gevolgen zijn voor je zelf en voor de ander als je vijandsbeelden ten aanzien van een persoon of een groep ’voedt’ door jouw uitspraken. Als je polariserend bezig bent, zoek je welbewust de strijd op: je gooit olie op het vuur, je stimuleert dat de emoties hoog oplopen. Als je zo aan de gang bent, verlies je uit het oog dat er gemeenschappelijke belangen zijn en dat je polariserende acties grote negatieve gevolgen hebben voor onderlinge relaties. Door te polariseren zorg je ervoor dat het onderlinge vertrouwen afneemt of zelfs fundamenteel beschadigt. Als het vertrouwen wegvalt, kan er geen normale, constructieve communicatie plaatsvinden en zal het onderlinge vijanddenken toenemen. Duurt polarisatie te lang en wordt het een doel op zich, dan ontstaan er wonden die nauwelijks te helen zijn, kloven die onoverbrugbaar zijn.
Polarisatie levert weinig tot niets op en kost teveel, de zogenaamde ’opbrengsten’ staan niet in verhouding tot de ’kosten’. Een conflict kán soms een verstikkende, vernieuwingstagnerende ’harmonie’ omzetten in een productieve spanning. Maar dit is alleen aan de orde als de uitgangspositie, de voorwaarden ’perfect’ zijn. En dat vraagt veel van alle betrokkenen. Het moet gaan om inhoudelijke (visie)verschillen en het moet niet een persoonlijk conflict zijn. Er is een veilige omgeving nodig waarin de onderlinge relaties goed zijn en er wederzijds respect is. Ook is het belangrijk dat er geen (tijds)druk is. En het is echt nodig dat er sprake is van vertrouwen. Als polarisatie ingezet wordt, is die er heel vaak niet en daardoor loopt het snel uit de hand. Als de genoemde voorwaarden niet aanwezig zijn, is het niet wijs om toch te polariseren. Als je dat wel doet, dan is er iets anders aan de hand. Je hebt behoefte om een conflict te winnen of om je goed te voelen over je zelf of je groep. Dat voelt misschien goed, maar jouw acties kunnen op korte en langere termijn onherstelbare schade aanrichten. Is het je dat waard.?