Misschien is het je wel eens overkomen dat je, al dan niet met de nodige voortekenen, tot zondebok wordt gemaakt. De ander verwijt je dingen, ‘beschuldigt’ je van zaken, dicht je minder fraaie karaktereigenschappen toe en je voelt aan je theewater dat het enorm wordt opgeblazen. Het kan best zijn dat er een kern van waarheid zit in datgene wat wordt beweerd, alhoewel dat ook nog niet eens zo hoeft te zijn, maar je voelt dat er een lading is en dat die veel groter is dan passend is gezien de situatie. Op zo’n moment is het goed om een observerende rol aan te nemen: wie zegt wat met welke woorden, met welke toon, met welke bedoeling? Zijn de woorden die worden gebruikt wel passend in de situatie? Als er grote woorden worden gebruikt, als er een hoge toon wordt gebezigd, zegt het veel over degene die dat doet. De ander heeft er blijkbaar belang bij om dingen uit hun verband te trekken, je te diskwalificeren, negatieve zaken te accentueren. Het is interessant om uit te kristalliseren wat daaronder of daarachter kan zitten. Wat zijn de motieven, belangen van de ander om jou tot zondebok te maken? Daarvoor kunnen heel verschillende redenen zijn. De ander heeft persoonlijke of zakelijke problemen en er is een ander, extern probleem nodig waarop de aandacht gevestigd kan worden, zodat het eigen probleem niet onder ogen hoeft te worden gezien. Hoe vaak komt het niet voor dat er herrie wordt gecreëerd in de ene hoek, zodat de aandacht niet gevestigd wordt op datgene wat in de andere hoek plaatsvindt? Een andere reden kan zijn dat er jaloezie in het spel is. Je hebt iets, je kunt iets, je weet iets wat de ander graag wil hebben, kunnen of weten. De ander wil hebben wat jij hebt, kunnen wat jij kunt of weten wat jij weet. En omdat het moeilijk is om te zeggen ‘ik ben doodeenvoudig jaloers’, wordt er op een andere, negatieve manier de strijd met je aangebonden. Zodat de ander (even) het gevoel kan hebben dat hij/zij machtiger, invloedrijker is dan jij. Het is ook mogelijk dat de ander er belang bij heeft om jou in een kwaad daglicht te zetten, waardoor de aandacht op jou wordt gericht en er mogelijk vraagtekens worden geplaatst bij jouw integriteit, kwaliteiten, vaardigheden, loyaliteit etc. Deze verdeel- en heerspolitiek wordt toegepast om zelf beter uit de situatie te komen. De ander maakt een zondebok van jou en hoopt daardoor zelf als een meer integer, slimmer, kundiger persoon op de kaart te komen staan. Of de persoon doet dit om meer macht naar zich toe te trekken. Kortom, er zijn vele redenen waardoor de ander jou tot zondebok wil maken. Niet zelden heeft dat nauwelijks iets met jou te maken. Je bent een hulpmiddel voor eigen belang, eigen gewin. Je dient als bliksemafleider. Je wordt ‘geofferd’ voor de (eigen) belangen van degene die je tot zondebok maakt. Een oud spreekwoord zegt: als je geschoren wordt, moet je stilzitten. Dit houdt in dat als je onder vuur ligt, als er kritiek is, je beter kunt wachten tot het voorbij is, in plaats van erop in te gaan. Val niet stil en helemaal niet in slaap, reageer niet maar luister naar wat er wordt gezegd en raak niet geëmotioneerd, zelfs niet als er onzinnige zaken (over je) worden gezegd. Als degene die van alles beweert tot rust komt, minder gedreven, minder geëmotioneerd is, kun je weer in actie komen. Vat samen wat gezegd is. Beloof niet te veel, zorg voor helderheid en bewaar de rust. Reageer niet inhoudelijk op wat er gezegd is, maar geef zelf aan wat je wilt, kunt en wat je vervolgstappen zijn. Laat je niet tot zondebok maken. Dat word je als je emotioneel wordt, als je je gaat verdedigen, als je inhoudelijk op dingen ingaat. Het gaat in dat proces niet over ‘inhoudelijke’ waarheden; het gaat over macht, belang, invloed en daarop valt niet te verdedigen. Door kalm te blijven laat je zien dat je niet in de val van de ander loopt en kun je een rustig en wijs antwoord geven.
